وقتی قیمت هر مترمربع بالا می‌رود و فاصله درآمد خانوار با هزینه خرید خانه بیشتر می‌شود، متراژ نخستین چیزی است که در تصمیم خرید تغییر می‌کند؛ خانه‌ای کوچک‌تر، با اتاق کمتر و گاهی با چشم‌پوشی از بخشی از نیازهای خانوار.
گزارش‌های بازار مسکن از افزایش توجه خریداران به واحدهای کوچک‌متراژ حکایت دارد و فعالان این بازار، کاهش قدرت خرید خانوارها را یکی از زمینه‌های این تغییر می‌دانند. در شهرکرد نیز مسئله مسکن برای بسیاری از خانوارها در نهایت به یک معادله ساده تبدیل شده است؛ بودجه محدود در برابر خانه‌هایی که قیمت آنها با توان مالی خریدار فاصله دارد.
در چنین شرایطی، کوچک‌گزینی می‌تواند برای خانواری که همچنان قصد خرید دارد، راهی برای نزدیک کردن قیمت خانه به بودجه موجود باشد؛ اما این انتخاب الزاماً به معنای رضایت از خانه کوچک‌تر نیست. کاهش متراژ ممکن است به قیمت حذف یک اتاق، انتخاب محله‌ای دورتر یا حاشیه یک شهر یا کنار گذاشتن بخشی از امکانات مورد انتظار خانواده تمام شود.
حرکت بازار مسکن استان به سمت خانه‌هایی با متراژ پایین‌تر
از سوی دیگر، هزینه ساخت نیز برای سازندگان فشار مضاعفی ایجاد کرده است. در چهارمحال‌وبختیاری نیز افزایش هزینه‌های ساخت و طولانی‌شدن اجرای پروژه‌های مسکن ملی به‌عنوان یکی از مسائل مطرح‌شده در بخش مسکن استان مورد اشاره قرار گرفته است.
در همین حال، در شهرکرد پروژه‌های بزرگی مانند محله 40 منظریه با هزاران واحد مسکونی در حال اجراست؛ موضوعی که اهمیت تناسب متراژ، قیمت تمام‌شده و توان خرید متقاضیان را بیشتر می‌کند.
مسئله فقط این نیست که مردم چه خانه‌ای می‌خواهند؛ پرسش مهم‌تر این است که چه خانه‌ای توان خریدنش را دارند. آیا کوچک‌شدن متراژ انتخابی آگاهانه برای کاهش هزینه است یا نتیجه مستقیم کاهش قدرت خرید؟ آیا عرضه واحدهای کوچک با نیاز واقعی خانوارهای شهرکرد تناسب دارد و سازندگان نیز انگیزه کافی برای ساخت چنین واحدهایی دارند؟
اگر روند کوچک‌گزینی ادامه پیدا کند، بازار مسکن چهارمحال‌وبختیاری ممکن است بیش از گذشته به سمت واحدهایی حرکت کند که قیمت کل آنها برای خریدار قابل دسترس‌تر است، حتی اگر متراژ آنها با الگوی مطلوب زندگی خانوارها فاصله داشته باشد. در این میان، نقش زمین، هزینه ساخت، قیمت نهایی واحد و سیاست‌های بخش مسکن در تعیین اندازه خانه‌ای که یک خانوار می‌تواند بخرد، نیازمند بررسی دقیق‌تر است.
سؤال که برای بازار مسکن شهرکرد پیش می‌آید این است که آیا خانه‌های کوچک‌تر واقعاً پاسخی به نیاز مردم هستند یا نشانه‌ای از کوچک‌شدن سفره خرید مسکن؟
روایت خانواده‌ای که خانه کوچکتری برای اجاره انتخاب می‌کنند
برای درک بهتر از وضعیت خانواده‌ها در انتخاب خانه‌های متراژ پایین، به سراغ یک خانواده چهار نفری رفتیم، خانم حسینی مادر 2 فرزند است که یکی‌شان سال آینده کنکور هم دارد. این خانم می‌گوید: با حقوق کارمندی نشد خانه مناسبی بخریم ولی همین که سقفی بالای سرمان باشد خدارا شکر می‌کنیم. خانه‌ای که می‌خواهیم بزرگ نیست، فقط سقفی است که از پس اجاره‌اش بر می‌آییم.
خانم حسینی ادامه داد: چند هفته است که من و همسرم بعد از ظهرها از این بنگاه به آن بنگاه می‌رویم. هر بار گزینه جدیدی به ما پیشنهاد می‌دهند و هر بار عددش از جیب ما بزرگ‌تر است. شب‌ها که به خانه برمی‌گردیم، هیچ کدام حرفی نمی‌زنیم. هر دو می‌دانیم آن یکی هم دارد حساب‌وکتاب می‌کند.
وی از پیدا شدن یک خانه خبر می‌دهد و می‌گوید: بلاخره یک خانه‌ی کوچک پیدا شد که پولش را داشتیم. در را که باز کردم، اولین فکرم خوشحالی بود و دومی‌اش ترس. فقط یک اتاق داشت. من و شوهرم و دو بچه‌ای که دیگر کوچک نیستند. یکی قرار است با ارامش درس بخواند و دیگری شاید کمی شیطنت و بدو بدو داشته باشد.
این مادر می‌گوید: توی ذهنم شروع کردم به تصور چیدمان جدید و فهمیدم شاید اثاث اضافه راهم باید گوشه همان یک اتاق گذاشت. بیشتر از همه نگران پسر بزرگم هستم. او امسال کنکور دارد و تمام سال را برای همین روز درس خوانده است. دیشب پرسید: «مامان، من کجا بخوانم؟» جوابی نداشتم.
وی ادامه داد: نمی‌توانستم به پسرم بگویم گوشه‌ی همین اتاق، کنار تلویزیون یا اصلا وسط خانه میان رفت‌وآمد ما. دلم نمی‌آید زحمت یک سال او را قربانی کم‌جایی کنم، و حالا نمی‌دانم چطور هم خانه را نگه دارم و هم آرامش او را.
خانم حسینی مشکل دوم این خانه را فاصله اش تا مقصد‌هایشان مطرح می‌کند: این خانه از محل کار شوهرم دور است و از مدرسه‌ی پسر کوچک‌ترم هم دور. من هم باید حساب کنم که هزینه‌ی رفت‌وآمد، اجاره خانه را چقدر سنگین‌تر می‌کند. کم‌کم می‌فهمیم ارزان بودن خانه، همیشه مساوی به‌صرفه بودنش نیست.
این مادر با سردرگمی می‌گوید: هنوز تصمیم نگرفته‌ایم. گاهی می‌گویم همین را بگیریم و یک جوری می‌سازیم، همان‌طور که همیشه ساخته‌ایم. گاهی هم فکر می‌کنم بهتر است کمی دیگر بگردیم، شاید جایی نزدیک‌تر و مناسب‌تر پیدا شد.
کاهش متراژ خانه‌های خریداری‌شده و اجاره شده نسبت به سال‌های گذشته
بهزاد امیدی، رئیس اتحادیه مشاوران املاک شهرکرد در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم، با اشاره به کاهش متراژ خانه‌های خریداری‌شده و اجاره شده نسبت به سال‌های گذشته اظهار داشت: این اتفاق به‌طور قطع رخ داده است؛ زیرا هر زمان تورم افزایش پیدا می‌کند، معمولاً تعداد خرید و فروش‌ها نیز کاهش می‌یابد. به این شرایط، تورم رکودی گفته می‌شود؛ یعنی هم قیمت‌ها افزایش پیدا می‌کند و هم رکود شکل می‌گیرد.
وی افزود: در چنین شرایطی، تقاضا برای واحدهای کوچک‌تر افزایش پیدا می‌کند و وقتی عرضه و تقاضا شکل می‌گیرد، واحدهای کوچک نیز به نسبت واحدهای بزرگ‌تر رشد قیمت بیشتری پیدا می‌کنند؛ چراکه متقاضی و خواهان این واحدها بیشتر است.
تقاضای خانه‌های کوچک فقط به زوج‌های جوان محدود نیست
رئیس اتحادیه مشاوران املاک شهرکرد با بیان اینکه در حال حاضر تقاضا برای واحدهای کوچک بسیار زیاد است، گفت: وقتی مردم واحد موردنظر خود را در شهر پیدا نمی‌کنند، به سمت واحدهای مسکن ملی و مسکن مهر می‌روند و حتی در برخی موارد واحدهایی از مسکن ملی که اصولاً نباید خرید و فروش شوند نیز وارد معاملات می‌شوند.
امیدی درباره گروه‌های مختلف متقاضی این واحدها اظهار داشت: خریداران خانه‌های کوچک فقط زوج‌های جوان نیستند و خانواده‌ها با شرایط مختلف به سمت این واحدها رفته‌اند.
وی افزود: برخی افراد برای سکونت خانه‌های کوچک را انتخاب می‌کنند؛ از زوج‌های جوان گرفته تا زوج‌های سالمندی که به دنبال یک سرپناه کوچک برای خود هستند. حتی مواردی وجود دارد که زوج‌های سالمند پس از اینکه برای فرزندان خود خانه یا ملکی را خرید یا اجاره کرده‌اند، به دنبال یک سرپناه کوچک برای خود هستند.
رئیس اتحادیه مشاوران املاک شهرکرد ادامه داد: خانواده‌های پرجمعیت نیز در مواردی ناچار به انتخاب واحدهای کوچک‌تر هستند و ممکن است خانواده‌ای با دو یا سه فرزند به دلیل شرایط موجود به سمت چنین واحدهایی برود.
بخشی از خرید خانه‌های کوچک برای حفظ سرمایه است
امیدی تصریح کرد: همه خریدهای واحدهای کوچک با هدف سکونت انجام نمی‌شود و برخی افراد برای حفظ سرمایه خود به سراغ این واحدها می‌روند.
وی گفت: افرادی که توان خرید واحدهای بزرگ‌تر را ندارند، برای اینکه از افزایش قیمت‌ها بی‌بهره نمانند، به خریدهای کوچک‌تر روی می‌آورند تا ارزش پولشان حفظ شود.
رئیس اتحادیه مشاوران املاک شهرکرد با اشاره به افزایش قیمت مسکن بیان کرد: شرایط به حدی سخت شده که حتی افرادی که پیش از این به سمت حاشیه‌های اطراف نمی‌رفتند، اکنون به کیان، فرخشهر و مناطق اطراف مرکز استان روی می‌آورند؛ چراکه قیمت‌ها افزایش پیدا کرده است.
افزایش تقاضا برای خانه‌های کوچک، ساخت‌وساز را سخت کرده است
امیدی در پاسخ به اینکه آیا افزایش تقاضا برای واحدهای کوچک موجب شده سازندگان نیز به سمت ساخت این واحدها بروند، گفت: گرانی باعث شده بسیاری از سازندگان دست نگه دارند و ساخت‌وساز برای آنها دشوار شود.
وی افزود: ساخت واحدهای کوچک نیز برای سازندگان چالش‌های خاص خود را دارد. برای هر واحد، طبق ضوابط باید پارکینگ تهیه شود، اما گاهی زمین موجود پاسخگوی تعداد واحدها و پارکینگ مورد نیاز برای آنها نیست.
رئیس اتحادیه مشاوران املاک شهرکرد ادامه داد: در چنین شرایطی سازنده مشمول جریمه می‌شود و اگرچه ممکن است تمایل به ساخت داشته باشد، اما وقتی هزینه‌ها و جریمه‌ها را در نظر می‌گیرد، ساخت‌وساز برای او مقرون‌به‌صرفه نیست و سود کمتری دارد.
تسهیل زمین، وام و خدمات برای سازندگان ضروری است
امیدی با اشاره به ضرورت تسهیل شرایط ساخت مسکن اظهار داشت: پیشنهاد من به مسئولانی که برای توسعه مسکن تلاش می‌کنند این است که راهکارهای موجود را عملیاتی کنند.
وی افزود: برای مثال می‌توان در مناطق مشخص زمین در اختیار سازندگان قرار داد و هزینه خدمات نیز به شکلی مدیریت شود که هزینه‌ها بیش از حد افزایش پیدا نکند. متأسفانه به‌دنبال رشد بازار، هزینه‌های مربوط به دریافت پروانه و خدمات نیز افزایش پیدا می‌کند و این موضوع شرایط ساخت‌وساز را سخت‌تر می‌کند.
امیدی تأکید کرد: باید همه امکانات برای شرکت‌های سازنده و افرادی که در حوزه ساخت‌وساز فعالیت می‌کنند، به‌ویژه در زمینه وام و امکانات ساخت، تسهیل و فراهم شود.
وی ادامه داد: نیازمندی‌های مسکن هر سال بیشتر می‌شود و در شرایطی که نیازهای موجود نیز به‌طور کامل پاسخ داده نشده، صف متقاضیان طولانی‌تر می‌شود و این مسئله می‌تواند به یک «ابر مشکل» تبدیل شود.
کمبود مسکن را نمی‌توان یک‌شبه جبران کرد
رئیس اتحادیه مشاوران املاک شهرکرد با اشاره به زمان‌بر بودن ساخت مسکن گفت: مسکن مانند چیزی نیست که بتوان وقتی با کمبود مواجه شد، به‌سرعت آن را کپی و تولید کرد؛ ساخت‌وساز به زمان نیاز دارد و حداقل یک تا دو سال طول می‌کشد تا یک ساختمان ساخته شود.
امیدی افزود: وقتی تعداد متقاضیان بیشتر شود و نیاز جامعه تأمین نشود، مسئله می‌تواند به یک ابر تورم و ابر مشکل تبدیل شود و دامنه آن نیز گسترش پیدا کند. وقتی تعداد متقاضیان بیشتر شود و نیاز جامعه تأمین نشود، به ابر تورم و ابر مشکل تبدیل می‌شود.
استفاده از روش‌های سریع‌تر ساخت‌وساز
رئیس اتحادیه مشاوران املاک شهرکرد با اشاره به تجربه برخی کشورها گفت: در بعضی کشورها مانند چین، ساخت‌وساز با سرعت بیشتری انجام می‌شود و از روش‌هایی مانند دیوارهای پیش‌ساخته و ستون‌های پیش‌ساخته استفاده می‌کنند و زمین و شرایط لازم برای ساخت را نیز فراهم می‌کنند.
امیدی خاطرنشان کرد: توسعه ساختمانی در کشور هنوز به این مسیر نرسیده است و اگر این روند ادامه پیدا کند، مشکلات حوزه مسکن بیشتر خواهد شد.
کوچک‌شدن خانه‌ها و تأثیر آن بر کیفیت زندگی
امیدی درباره تأثیر کاهش متراژ خانه‌ها بر کیفیت زندگی مردم نیز اظهار داشت: انسان‌ها همواره به دنبال پیشرفت و تعالی هستند و دوست دارند امکانات زندگی‌شان بیشتر شود، اما وقتی محیط زندگی کوچک‌تر می‌شود، آسیب‌هایی نیز می‌تواند در کنار آن ایجاد شود.
وی افزود: نوجوانی که نیاز دارد اتاق مجزا داشته باشد و در آرامش درس بخواند، در فضای کوچک‌تر ممکن است این آرامش را نداشته باشد. همچنین در خانواده‌ای که فرد بیمار وجود دارد، ممکن است فرد به آرامش و فضای کافی نیاز داشته باشد که با کوچک‌شدن محیط زندگی، این آرامش سلب می‌شود.
رئیس اتحادیه مشاوران املاک شهرکرد خاطرنشان کرد: هر اقدامی تبعاتی نیز در کنار خود دارد و کوچک‌شدن فضای زندگی می‌تواند تبعات اجتماعی و روانی و همچنین آسیب‌های اجتماعی و رفتاری به همراه داشته باشد.
